„Verujemo da knjige koje biramo pomeraju granice savremene književnosti na jugoslovenskom prostoru i stvaraju nove svetove u kojima su otpor i nada ponovo mogući. Svi ovi radovi su neophodni i svi zaslužuju vašu pažnju jer nastavljaju da inspirišu dijalog i podstiču promene”, navodi se u saopštenju žirija.

Tako je priznanjem „Štefica Cvek” nagrađen je roman Strvinari starog svijeta Tee Tulić (Oceanmore, 2023), melanholična i topla priča o tročlanoj, a potom dvočlanoj porodici na hrvatskom priobalju, na prelomu iz osamdesetih u sadašnjost. Strvinari starog svijeta je retko uspeo roman na svakom nivou, na nivou jezika, tona, kompozicije, karakterizacije likova, prikaza odnosa između likova, pa čak i radnje, navodi žiri.

Jedinstveni matični broj Lidije Dimkovske (TRI, 2023) dobija sve zasluge za majstorski spoj geopolitičkih tenzija sa složenom porodičnom dinamikom. Žiri je izdvojio ovo delo zbog njegovog suptilnog udaljavanja od narativa prošlosti i gubitka i preusmjeravanja interesovanja na sve ono što se još može zamisliti.

Prvenac riječke autorke Eve Simčić Četiri lakta unutra (V.B.Z., 2023) pleni autentičnošću svoje imigrantske priče, beleži žiri. Tragajući po preskupim iznajmljenim stanovima, među uvrnutim poznanicima, u hodnicima čekaonica ili sigurnosti uspomena, pripovedačica uviđa da mora proći dug i mučan put ne bi li shvatila kako su njen lek – i njen dom – u njoj samoj.

Kuća se nije mrdnula Jelene Anđelovske (Partizanska knjiga, 2023) je poetsko-dramska-prozna zbirka u kojoj se pesme događaju na krovovima zgrada, u kući, u izbegličkom stanu. Zbirka se bavi temom kuće od izbegličkog doma-gubljenja doma, preko života u podstanarskim stanovima, nasleđivanja kuće, do kuće kao sedišta lezbejske organizacije. Uspeh ove knjige ogleda se i u bavljenju temama poput rata i različitih formi nasilja – dirljivo, pametno, ali bez patosa i patetičnosti.

Samoizdata zbirka pesama Kalie Dimitrove U haosu radosti (2023) je knjiga koja se ističe smjelom duhovitošću, nepretencioznim cinizmom i vještinom pronalaženja radosti u uskogrudnoj kulturi kasnog kapitalističkog i heteropatrijarhalnog haosa. Prema rečima žirija, poezija Dimitrove je savremena oda koja slavi prijateljstvo i izabranu porodicu, raznolikost queer svetova, i sve to čini da osetimo mir i radost u našem malom i neophodnom intimnom haosu.

Marija Andrijašević je u knjizi Temeljenje kuće (Fraktura, 2023) postigla preciznu ravnotežu između eksperimentalnosti i komunikativnosti. Svakim od prozno-poetskih blokova koji čine ovu knjigu dominira samosvestan ženski glas koji promišlja temu o kojoj se u ovdašnjim književnostima nedovoljno govori – rodni aspekt nasleđivanja. Tematsku odvažnost autorka podupire pomno osmišljenim konceptom i uzbudljivim, nepretencioznim lirskim iskazom.

Ovogodišnje priznanje dodeljeno je i izdanju grupe autorki ŽENE BIH za djecu – Ilustrovano putovanje s izuzetnim ženama iz prošlosti (Sarajevski otvoreni centar, 2023) čija je vrednost upravo u tome što, oslanjajući se na bogatu tradiciju ovog žanra, i učeći iz nje, pokazuje njegovu rastegljivost i slojevitost. Pedagoški element je uvek bio prisutan u sličnim knjigama, ali prema rečima žirija ovde je on eksplicitno promišljen i razrađen na nivou pitanja, uputstava, zadataka, informacija.

Proglašenje književnog izbora održano je u Historijskom muzeju Bosne i Hercegovine u sklopu Festivala ženske umjetnosti i aktivizma Pitchwise. Detaljne odluke žirija mogu se pronaći i na sajtu bookvica.net.

Književni izbor „Štefica Cvek“ organizuju Pobunjene čitateljke (Srbija), Kulturtreger/Booksa (Hrvatska), Naratorium (Bosna i Hercegovina) i Koalicija MARGINI (Severna Makedonija). Ovogodišnji izbor podržali su Western Balkans Fund, Rekonstrukcija Ženski Fond, La Terra Nostra i Book & Zvuk.

Fotografije: Nidal Šaljić

Članak Objavljen književni izbor Štefica Cvek za 2024. godinu se pojavljuje prvo na Oblakoder.

Ova nagrada, tačnije regionalni izbor nastao je prošle godine, a sa idejom da u razmatranju budu prozna dela objavljena na govornom području Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Srbije. Ove godine ne samo da se to proširilo i na prostore Makedonije, već je i žanrovski okvir potpuno otvoren. Dakle, za nagradu „Štefica Cvek“ bitniji je sadržaj od forme, što je i čini dosta neobičnom i novom u tradiciji brojnih književnih nagrada. U obzir dolaze dela feminističke, kvir, anti-kolonijalne i ostale društveno-angažovane književnosti, sa akcentom na bitnost estetskog kriterijuma, kako to navodi Borisav Matić, koordinator nagrade i naš sagovornik. Iz ovoga se da zaključiti da Pobunjene čitateljke, koje su i osnivale nagradu,  nastavljaju put Dubravke Ugrešić, proširujući tematske okvire u skladu sa kontekstom savremenog doba, vodeći se idejom da je „postjugoslovenski prostor i dalje jedno kulturno polje“.

Neobičnu tematsku dominantnost u izboru dela za nagradu „Štefica Cvek“ naš sagovornik smatra neophodnom, objašnjavajući da je i „apolitična književnost politična u svom ignorisanju društvene stvarnosti“, te da je neophodno da bude angažovana, da osnažuje marginalne društvene grupacije, ali upravo kroz „inovativne i provokativne umetničke forme“ čime se implicitno objašnjava žanrovska otvorenost ove nagrade koju su, pored proznih dela, osvojile i dve knjige poezije, odnosno: zbirka poezije „Reci vatra“ Selme Asotić i poetsko-prozni hibrid ,,A htela sam“ Maje Solar.

Stavom o neophodnosti društveno-angažovane književnosti ova grupacija ljudi ponovo se približava postulatima Svetozara Markovića, te se tako možemo zapitati o vremenu i okolnostima u kojima živimo i uticaju konteksta na umetnička dela, koji je bez sumnje neophodan. Sa tim u vezi zaključuje se da je veoma važno čitati savremenu književnost i samim tim biti u dosluhu sa sadašnjim trenutkom, kroz koji dolazi do spoznaje prošlosti i pretpostavke budućnosti.

Za samo godinu dana, pored proširivanja nagrade, kako prostorno tako i tematski, ovi vredni i mladi ljudi su dodali još jednu bitnu stavku koja nije presudna, ali je neophodna – stipendiju. Prilikom dodele nagrada na ovogodišnjem KROKODILovom festivalu, Pobunjene čitateljke su izjavile da je „Književnost rad, a rad mora biti vrednovan“.

Naime, pored Fonda za stipendije priznanja „Štefica Cvek“, koju je kreirala regionalna književna, kulturna, feministička i aktivistička zajednica i prikupila ukupno 253.484 RSD (2.162,45 eura), a kroz crowfunding kampanju, bitno je pomenuti da su i pojedinačne donacije bile moguće. Pojedinci i organizacije solidarno su donirali novac, njih devedeset četvoro, navodi Borisav Matić. U osnivanju stipendije učestvovao je i PEN International sa donacijom od 600 eura, a novčana nagrada će biti ravnomerno podeljena među dobitnicima iste.

Kako Pobunjene čitateljke rade na još dosta projekata i aktivne su u polju savremene književne scene, neophodno je napomenuti da su u drugoj polovini juna ove godine objavile roman 1997 albanskog autora i aktiviste Kristijana Pinderija, povodom koga su izjavile da je „ovaj roman po prvi put objavljen na srpskom jeziku, a odabrale su baš ovo delo zbog aktivističke važnosti i poetskih kvaliteta“. 

Zaključak koji se nameće jeste da, i pored brojnih dobro izgrađenih ženskih likova u književnosti iz celog regiona, ironija i satira koju je Dubravka Ugrešić utkala u lik Štefice Cvek, a ne zanemarujući empatiju je bio presudan zbog same ideje ove nagrade i njenog odnosa prema književnim priznanjima kao uticajnim, ali često štetnim.  Zbog toga je ova nagrada koncipirana kao „ekperimentalno i subverzivno književno priznanje“

Pored Pobunjenih čitateljki (Srbija), iza ovogodišnjeg izbora stoje: Kulturtreger/Booksa (Hrvatska), PEN Centar (Bosna i Hercegovina) i Koalicija MARGINI (Severna Makedonija). Nagradu su dobili sledeći autori i autorke: Ana Avramovska, „Vodena tijela“ (roman, Паблишер, 2022), Dunja Matić, „Mirovanje“ (roman, V.B.Z, 2022), Maja Solar, „A htela sam“ (zbirka poezije, Enklava, 2022), Olja Savičević Ivančević, „Ljeta s Marijom“ (roman, Fraktura, 2022), Selma Asotić, „Reci vatra“ (zbirka poezije, Buybook, 2022), Stefan Alijević, „Noćni autobus“ (zbirka priča, Или-Или, 2022), Želimir Periš, „Gracija od čempresa“ (zbirka priča, OceanMore, 2022).

Autorke teksta: Teodora Aćimović i Jana Savić, Krokodilove novinarke na dan

Fotografija iz filma snimljena po romanu Štefica Cvek u raljama života

Članak Nagrada za književno delo Štefica Cvek se pojavljuje prvo na Oblakoder.

Iza ovogodišnjeg izbora stoje Pobunjene čitateljke (Srbija), Kulturtreger/Booksa (Hrvatska), PEN Centar u Bosni i Hercegovini i Koalicija MARGINI (Severna Makedonija). Sada kada su sve nedoumice upeglane i kritički šavovi učvršćeni, drugi krug žirija „Štefice Cvek“ dodeljuje ovogodišnja priznanja sledećim autorkama i autorima:

●       Ana Avramovska, Vodena tijela (roman, Паблишер, 2022.)

●       Dunja Matić, Mirovanje (roman, V.B.Z., 2022.)

●       Maja Solar, A htela sam (zbirka poezije, Enklava, 2022.)

●       Olja Savičević Ivančević, Ljeta s Marijom (roman, Fraktura, 2022.)

●       Selma Asotić, Reci vatra (zbirka poezije, Buybook, 2022.)

●       Stefan Alijević, Noćni autobus (zbirka priča, Или-Или, 2022.)

●       Želimir Periš, Gracija od čempresa (zbirka priča, OceanMore, 2022.)

U prvom krugu, na osnovu predloga regionalne književne zajednice, našla su se 24 dela iz Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Makedonije i Srbije. U anketi je učestvovalo 130 spisateljica i pisaca, kritičara/ki, novinara/ki, a nominovana je 131 knjiga.

Drugi krug okupio je žiri koji su činile književne kritičarke i Pobunjene čitateljke Gracija Atanasovska, Ivana Dražić i Maja Abadžija. One su izdvojile navedene naslove kao najzaslužnije da ponesu ime slavne junakinje Dubravke Ugrešić iz romana Štefica Cvek u raljama života. U pitanju su književni tekstovi koji obrađuju feminističke i kvir teme na istinski pobunjen način.

Fond za stipendije priznanja „Štefica Cvek“ kreirala je, takođe, regionalna književna, kulturna, feministička i aktivistička zajednica kroz crowdfunding kampanju koja je trajala 46 dana i prikupila ukupno 253.484 RSD (2.162,45 eura). Novac su solidarno donirale ukupno 94 osobe i organizacije. U osnivanju ove stipendije je učestvovao i PEN International, koji je za potrebe fonda donirao 600 eura. Novčana nagrada biće ravnomerno podeljena među dobitnicima i dobitnicama.

OBRAZLOŽENJA  ŽIRIJA:

U nastavku pročitajte kratka obrazloženja drugog kruga žirija koji su činile Gracija Atanasovska, Ivana Dražić i Maja Abadžija.

Ana Avramovska, Vodena tijela (Паблишер, 2022.)

Ana Avramovska je mlada spisateljica čiji prvi roman uspešno obrađuje temu aktuelne (lokalne) ekološke katastrofe, tematizujući probleme zagađenog vazduha i gubitka značajnih prirodnih krajolika u njenom rodnom Kumanovu. Kroz svoje protagoniste ističe važnost prijateljstva i uzajamne brige koja neminovno prevazilazi sredinu u kojoj žive. Ova ekokritička perspektiva, sa dozom magijskog realizma, redak je primer u savremenoj regionalnoj književnosti i pravo je osveženje za makedonsku – i šire – eksjugoslovensku i balkansku književnu scenu.

Dunja Matić, Mirovanje (V.B.Z., 2022.)

Baš kada smo pomislile da u poplavi autofikcije koja natapa prostore književnosti u regiji više nema nijednog iznenađenja, pod ruke nam je došla knjiga Mirovanje Dunje Matić: autentično ispripovedana priča o odrastanju, sazrevanju i preživljavanju protagonistice kojoj je rad sve što radi, a i dalje ne može da živi od toga. Milenijalsko žensko iskustvo ovde je prikazano nepretenciozno, u nizu epizodnih crtica koje opisuju porodične, ljubavne i prijateljske odnose, ali i bolest, klasna previranja, kulturne politike, ideološko i političko nasleđe, sve uz jasan kritički otklon, ali i s neupitnom pripovedačkom veštinom.

Maja Solar, A htela sam (Enklava, 2022.)

Poetsko-prozni eksperiment, poema, pesma u prozi, roman u stihovima – kako god nazvali knjigu A htela sam Maje Solar, o njoj treba što više pričati i pisati jer se radi o iznimno hrabrom i veštom spisateljskom poduhvatu! U stihovima i proznim, dnevničkim zapisima Solar jezikom koji je mešavina ekavice i ijekavice, i poetičan i političan, beleži nesanicu, ljubav, teskobu, seks, društvenu nejednakost i materijalnu nesigurnost – angažovano, erotično i neverovatno vešto i zavodljivo, baš onako kako o tim temama priželjkujemo čitati.

Olja Savičević Ivančević, Ljeta s Marijom (Fraktura, 2022.)

Ljeta s Marijom feministički je roman u punom smislu riječi te mnoge čitateljice vjerovatno uopšte ne iznenađuje činjenica da se našao u ovogodišnjem Štefičinom izboru. U središtu je romana odnos majki i kćeri, dakle fokus je na ženskim pričama i sudbinama, na ženskom rodoslovu i povesti, neretko izbrisanoj i nevažnoj u odnosu na onu „veliku“ i „važnu“, mušku povest. Zbog iznimno bitnih tema koje su, istaknimo i to, tretirane s mnogo nežnosti, humora i empatije, ovaj smo roman bez iznenađenja, ali s ponosom uvrstile u ovogodišnji izbor.

Selma Asotić, Reci vatra (Buybook, 2022.)

Reci vatra za članove oba ovogodišnja žirija bio je pravi književni događaj, poezija koja svojom kvalitetom apsolutno iskače u ovogodišnjoj produkciji: feministička pesnička zbirka, s naglašenom lezbijskom perspektivom, suočavanjem s generacijskim traumom rata, koje je kod Selme u srži antiratno i antinacionalističko. Nikad ne upadajući u zamku opštih mesta, Asotić piše stihove koji su snažni, intimni i kolektivni, oštri i angažirani gde treba (i moraju!) da budu. Ukratko, Reci vatra gori!

Stefan Alijević, Noćni autobus (Или-Или, 2022.)

Noćni autobus je odlična debitantska zbirka kratkih priča koja kombinuje autofiktivnu i izmišljenu naraciju. Јasnim i jednostavnim jezikom, Alijević uspešno objedinjuje različite teme, počevši od sećanja na detinjstvo, odnosa kvir dečaka sa njegovim bakama, do društvenih očekivanja nametnutih rodnih uloga. Kako zbirka napreduje, čini se da dobija sve veći zamah i nastavlja sa dirljivim pričama koje govore o nasilju i izazovima sa kojima se LGBTI osobe, kao i druge manjinske grupe, susreću u konzervativnim i malograđanskim sredinama.

Želimir Periš, Gracija od čempresa (OceanMore, 2022.)

Gracija od čempresa Želimira Periša zbirka je priča, ali kakvih priča! U ovoj ćete knjizi pronaći bajke rastočene pipcima savremenosti, distopiju sa snažnom satiričkom srži, neizvesnu feminističku utopiju… Dovitljivi žanrovski hibrid uvek u središtu priča ima buntovne junakinje koje, i kada stradaju od muške gluposti/zadrtosti/tvrdoglavosti, za sobom ostavljaju neugasivu iskru ideje o boljem svetu. Periš uspeva da piše otvoreno angažovano, ali bez didaktike; dodamo li ovom utisku očiglednu sklonost neočekivanim rešenjima i zaigranoj ironiji, sasvim je jasno zašto je ovo još jedna knjiga na koju bi Štefica bila ponosna.

Fotografije: Marija Piroški, Krokodil

Članak Proglašen regionalni književni izbor Štefica Cvek se pojavljuje prvo na Oblakoder.

Ovaj izbor nazvan je prema liku iz romana „Štefica Cvek u raljama života“ Dubravke Ugrešić, ne samo zato što je Ugrešić bila prva žena dobitnica NIN-ove nagrade, već i zato što je roman stekao status klasika jugoslovenske književnosti i neizostavno je feminističko štivo regionalne književnosti. „Štefica Cvek u raljama života“ izvrsno analizira kako (pop)kultura i književnost sa stereotipnim pogledom na ženske likove  utiču na oblikovanje stvarnog života žena, iako su i danas žene često prisiljene da izaberu rad u domenu tzv. trivijalne književnosti ili se bave drugim žanrovima, bez da njihovo delo (dovoljno) vrednuje književni mejnstrim.

Fotografija: Bojan Kovačević

„Štefica Cvek“ je osmišljena sa ciljem ohrabrivanja pobunjenih književnih praksi, prvenstveno feminističke književnosti, kao i kritičkih čitanja književnosti – iz feminističke, antikolonijalne, marksističke i kvir perspektive.

„Kako bismo prepoznale i podržale što veći broj književnica i književnika koji pišu pobunjeno, osnivamo fond za stipendiranje autora i autorki čije će knjige biti uvrštene u ovogodišnji izbor. Uprkos velikom odjeku zajednice tokom prve Štefice, ona je ipak  bila simboličnog karaktera, a sada želimo da, uz vašu pomoć, premostimo ovaj nedostatak – zato  što književnost posmatramo kao rad, ali i zato što nema afirmacije feminističkog i angažovanog  stvaralaštva bez finansijske podrške“, poručuju Pobunjene čitateljke. „Verujemo u moć književnosti da produbi razumevanje stvarnosti i da subvertira ustaljene, okoštale percepcije društva i normi – i stoga želimo da podržimo književni rad koji nosi takav potencijal.“

Sav prikupljeni novac odlazi u fond za stipendiranje autorki i autora i biće ravnomerno podeljen svim dobitnicima i dobitnicama ovogodišnje „Štefice Cvek“, koji će biti objavljeni ove godine tokom književnog festivala Krokodil (Beograd).

Fotografija: Mladen Savković

Svi zainteresovani koji žele da podrže pobunjenu književnost mogu da doprinesu ovoj inicijativi donacijom u iznosu po vlastitom izboru, te da prošire informaciju o kampanji putem svojih mreža i platformi. Donacije su omogućene putem ovog sajta.

Književni izbor „Štefica Cvek“ organizuju Pobunjene čitateljke (Srbija), Kulturtreger (Hrvatska), Koalicija Margini (Sjeverna Makedonija) i Ženska čitaonica pri PEN Centru Bosne i Hercegovine.

Prva „Štefica“ dodeljena je u januaru 2021. godine za najbolja dela u 2020. godini i to za: roman „Zemlja bez sutona“ Marija Andrijašević, roman „O životu radnice krajem dvadesetog stoljeća“ Gorana Ferčeca, zbirku priča „Požuri i izmisli grad“ Lejle Kalamujić, roman „Gravitacije“ Senke Marić, zbirku „Kraj raspusta i druge priče“ Ane Miloš, roman „Exit – Restart“ Sonje Ražnatović, zbirku priča „Herbarij svete smrti“ Mihaele Šumić, roman „Moja dota“ Nore Verde i za roman „Stjenice“ Martine Vidajić.

Naslovna fotografija: Tanja Drobnjak

Članak Podržite književni izbor Štefica Cvek se pojavljuje prvo na Oblakoder.

„Ova zamisao u skladu je sa ciljem Štefice Cvek, kojom se žele afirmisati tekstovi vredni pažnje, a tekstovi pažnju mogu zaslužiti na razne načine – otvaranjem novih tema, originalnim pristupom temama, stilskom ili formalnom inovativnošću, ne isključivo jer su najbolji. Uostalom, preispitujemo i samu kategoriju najboljeg u književnosti – najboljeg po čemu? Za koga? Stoga, broj izabranih dela će se menjati svake godine, u skladu sa tim šta produkcija ima da ponudi“, navele su Pobunjene čitateljke. „Čitamo dela uzimajući u obzir i tekst i kontekst. Važna nam je „politika“ teksta, kao i poetika – uostalom, polazimo od toga da uvek postoji izvesno preplitanje jednog i drugog. Tako tumačenje konstruišemo kroz osvrt na istorijski, društveno-politički kontekst dela i na njegovo komuniciranje sa tim kontekstom. Istovremeno, jednako se služimo i metodom pažljivog čitanja, posvećujući pažnju jeziku teksta, stilskim i formalnim postupcima.“

Vodeći se pomenutim načelima, sa željom da nastave rad na afirmaciji ženskog i ostalih marginalizovanih stvaralaštava, Pobunjene čitateljke nagradu „Štefica Cvek“ ove godine dodeljuju za sledeća prozna ostvarenja:

Marija Andrijašević, Zemlja bez sutona, Fraktura, Zagreb, 2021.

Roman je objavljen gotovo 15 godina nakon sada već kultne pjesničke zbirke Davide, svašta su mi radili (2007). Marija Andrijašević je, dakle, po vokaciji primarno pjesnikinja, a u romanu je vrlo uspješno ispreplela znanstveni diskurs, nježan pjesnički stil te žargon i dijalekt. U svakom slučaju, radi se o knjizi koja se u suvremenoj književnoj produkciji po mnogočemu ističe i zbog svega navedenoga jednoglasno joj je dodijeljena ova nagrada!

Goran Ferčec, O životu radnice krajem dvadesetog stoljeća, Fraktura, Zagreb, 2021.

U stilski, formalno i širinom zahvata teme i epohe višestruko ambicioznom romanu, Ferčec je uspio da ispravi nepravdu nanošenu jugoslovenskoj radnici, nepravdu onih koje su izbrisane iz pamćenja i istorije, ili svedene na karikaturu. Zato što je uspio u najvećem književnom zadatku, da sa emaptijom prikaže i klasno i rodno deprivilegovana iskustva, da vrati dignitet onima kojima je oduzet, zato je romanu O životu radnice krajem dvadesetog stoljeća dodijeljena nagrada koja nosi ime još jedne „obične“ junakinje, Štefice Cvek.

Lejla Kalamujić, Požuri i izmisli grad, Štrik, Beograd, 2021.

Naslovna priča „Požuri i izmisli grad“ posljednja je u zbirci i može je se čitati kao njen zaključak. Priča je to o ženskom prijateljstvu i potpori u bolesti i posljednjim trenucima života. Ova priča, kao uostalom i cijela zbirka, prikazuje i u čitatelju izaziva čitav spektar emocija, od tuge i ljutnje, do bliskosti i topline. Upravo u tome leži kvaliteta i snaga zbirke, i zato ova nagrada!

Senka Marić, Gravitacije, Buybook, Sarajevo, 2021.

Knjiga se odlikuje, prvenstveno, istančanim stilom, lirskom prenapregnutošću izraza čija dotjeranost jednako oduševljava i u standardu i u skazu. Iako je već viđen u postjugoslovenskoj književnosti, postupak fragmentarnog pripovijedanja omogućava pitkost čak i kada otežava snalaženje u tekstu i identifikaciju pripovijednog glasa. Marić ima talenat da uvjerljivo ispreplete lokalno i globalno žensko kulturno naslijeđe – sevdah i Eumenide su podjednako važne referentne tačke za njenu junakinju, baš kao i tarot i čitanje iz taloga kafe. Konačni rezultat je stilski raskošan i intelektualno uzbudljiv tekst koji poziva na nova čitanja.

Ana Miloš, Kraj raspusta i druge priče, Booka, Beograd, 2021.

Ana Miloš služi se u jednoj priči realističkim postupkom, dok će u drugoj koristiti satiru i grotesku. Na stranicama knjige ima klasičnih priča o odrastanju i porodičnih priča, ali ima i elemenata new weird-a i začudno pomerenih žanrovskih amalgama. Ono što je, ipak, možda najviše opredelilo ovu zbirku za nagradu „Štefica Cvek” jeste to što se u središtu ovih različitih formalnih obrazaca nalaze sasvim „obični”, a vrlo često i marginalizovani likovi – velikim delom žene – čijim se problemima Ana Miloš bezrezervno i promišljeno bavi.

Sonja Ražnatović, Exit – Restart, Rende, Beograd, 2021.

Knjiga Exit – Restart našla se u izboru za nagradu „Štefica Cvek” upravo zato što na promišljen i neposredan način tematizuje savremena kvir iskustva, izazove ženskog autorstva, ali i najšire shvaćenu „sverodnu“ (ili „nadrodnu“) potragu za smislom kroz kreativnost umetničkog stvaralaštva, kao i kroz prevazilaženje višestrukih društveno nametnutih okvira.

Mihaela Šumić, Herbarij svete smrti, Imprimatur, Banja Luka, 2021.

Šumić vešto koristi različite književne obrasce, od postmodernističke naracije, preko magičnog realizma pod snažnim uticajem latinoameričke i španske proze, pa do trilera i misterije. Herbarij svete smrti sveža je, autentična i uzbudljiva zbirka priča kakva se retko sreće u regionu. 

Martina Vidajić, Stjenice, Knjižara Ljevak, Zagreb, 2021.

Roman Martine Vidajić, stilski gust i gotovo opipljivo sugestivan, odlično izgrađene dinamike i napetosti, na umjetnički uvjerljiv način pokazuje svu kompleksnost sistemske uslovljenosti višestrukih opresija i eksploatacije. Promišljeno otvarajući neke od ključnih tema prema kojima je koncipirana i nagrada „Štefica Cvek“, ovaj roman ju je u najboljem smislu te riječi i zaslužio.

Nora Verde, Moja dota, Oceanmore, Zagreb, 2021.

Roman Nore Verde Moja dota samo je na prvi pogled jednostavno štivo: ova autofikcija s elementima bildungsromana zahvata neke od najvećih boljki savremenog društva. Uvjerljivo predočavajući nježnu atmosferu „babinog krila“, autorica idilični ton prekida uznemirujućim i oštroumnim razmišljanjima i pitanjima svoje mlade junakinje. Ova knjiga, naposljetku, blagodareći djetinjoj perspektivi, iskreno i autentično progovara i o klasnom sramu, queer identitetu, napetosti između centra i periferije, gradeći slojevit i empatičan roman koji će dugo ostati s čitateljem/icom.

Nagrada „Štefica Cvek” ustanovljena je kao regionalno priznanje, a ove godine pokrivala je BHSC govorno područje i sve prozne knjige koje su objavljene od 1. januara do 1. decembra 2021. godine. Osnivanje nagrade podrazumeva istraživanje regionalne književne produkcije i prikupljanje preporuka knjiga od pedesetak kulturnih radnica i radnika iz zemalja sa BHSC govornog područja – književnica:ka, kritičarki:a, novinarki:a, urednica:ka i drugih. Žiri Pobunjenih čitateljki je uključivao uredništvo portala Bookvica.net, Nađu Bobičić, Borisava Matića i Daru Šljukić, i dve saradnice iz Bosne i Hercegovine i Hrvatske, Maju Abadžiju, urednicu Ženske čitaonice pri P.E.N. Centru BiH, i Ivanu Dražić, urednicu portala Booksa.hr.

Osim nagrađenih naslova, a na osnovu pristiglih preporuka, žiri je sastavio i dodatni spisak knjiga vrednih čitalačke pažnje. Ceo spisak naslova dostupan je na sajtu bookvica.net.

Osnivanje nagrade „Štefica Cvek” podržali su USAID, Evropska unija, Nacionalna koalicija za decentralizaciju i Fondacija Jelena Šantić.

Udruženje Pobunjene čitateljke postoji od 2014. godine i čine ga književne kritičarke i druge radnice i radnici u kulturi čiji se rad vezuje za odgovoran, društveno-angažovani pristup književnosti. Misija ovog udruženja je ohrabrivanje mladih kritičarki da svojim radom istupe u javnost i intervenišu u postjugoslovenskom književnom polju koje je često pod uticajem patrijarhalnih, seksističkih i nacionalističkih obrazaca.

Autorka fotografija: Tanja Drobnjak

Članak Proglašene prve dobitnice/i regionalne nagrade Štefica Cvek se pojavljuje prvo na Oblakoder.