„Štefica Cvek u raljama života“ je jedan od romana Dubravke Ugrešić, poznat po tome što je doneo nešto novo na tadašnju književnu scenu. Naime, autorka se ovde poigrava sa takozvanim „ljubićima“, parodirajući ih sa jedne, a sa druge strane pokazujući koliko društveni stereotipi utiču na živote žena. Upravo zbog toga što je ovaj roman bio jedan od prvih koji je govorio na ženske teme, ali „ozbiljnim“ diskursom i rasvetlio neke od mnogih problema, posebno je zanimljivo što je nagrada za dela alternativnije književnosti ponela ime jedne od najpoznatijih junakinja savremene književne scene.
Ova nagrada, tačnije regionalni izbor nastao je prošle godine, a sa idejom da u razmatranju budu prozna dela objavljena na govornom području Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Srbije. Ove godine ne samo da se to proširilo i na prostore Makedonije, već je i žanrovski okvir potpuno otvoren. Dakle, za nagradu „Štefica Cvek“ bitniji je sadržaj od forme, što je i čini dosta neobičnom i novom u tradiciji brojnih književnih nagrada. U obzir dolaze dela feminističke, kvir, anti-kolonijalne i ostale društveno-angažovane književnosti, sa akcentom na bitnost estetskog kriterijuma, kako to navodi Borisav Matić, koordinator nagrade i naš sagovornik. Iz ovoga se da zaključiti da Pobunjene čitateljke, koje su i osnivale nagradu, nastavljaju put Dubravke Ugrešić, proširujući tematske okvire u skladu sa kontekstom savremenog doba, vodeći se idejom da je „postjugoslovenski prostor i dalje jedno kulturno polje“.
Neobičnu tematsku dominantnost u izboru dela za nagradu „Štefica Cvek“ naš sagovornik smatra neophodnom, objašnjavajući da je i „apolitična književnost politična u svom ignorisanju društvene stvarnosti“, te da je neophodno da bude angažovana, da osnažuje marginalne društvene grupacije, ali upravo kroz „inovativne i provokativne umetničke forme“ čime se implicitno objašnjava žanrovska otvorenost ove nagrade koju su, pored proznih dela, osvojile i dve knjige poezije, odnosno: zbirka poezije „Reci vatra“ Selme Asotić i poetsko-prozni hibrid ,,A htela sam“ Maje Solar.
Stavom o neophodnosti društveno-angažovane književnosti ova grupacija ljudi ponovo se približava postulatima Svetozara Markovića, te se tako možemo zapitati o vremenu i okolnostima u kojima živimo i uticaju konteksta na umetnička dela, koji je bez sumnje neophodan. Sa tim u vezi zaključuje se da je veoma važno čitati savremenu književnost i samim tim biti u dosluhu sa sadašnjim trenutkom, kroz koji dolazi do spoznaje prošlosti i pretpostavke budućnosti.
Za samo godinu dana, pored proširivanja nagrade, kako prostorno tako i tematski, ovi vredni i mladi ljudi su dodali još jednu bitnu stavku koja nije presudna, ali je neophodna – stipendiju. Prilikom dodele nagrada na ovogodišnjem KROKODILovom festivalu, Pobunjene čitateljke su izjavile da je „Književnost rad, a rad mora biti vrednovan“.
Naime, pored Fonda za stipendije priznanja „Štefica Cvek“, koju je kreirala regionalna književna, kulturna, feministička i aktivistička zajednica i prikupila ukupno 253.484 RSD (2.162,45 eura), a kroz crowfunding kampanju, bitno je pomenuti da su i pojedinačne donacije bile moguće. Pojedinci i organizacije solidarno su donirali novac, njih devedeset četvoro, navodi Borisav Matić. U osnivanju stipendije učestvovao je i PEN International sa donacijom od 600 eura, a novčana nagrada će biti ravnomerno podeljena među dobitnicima iste.
Kako Pobunjene čitateljke rade na još dosta projekata i aktivne su u polju savremene književne scene, neophodno je napomenuti da su u drugoj polovini juna ove godine objavile roman 1997 albanskog autora i aktiviste Kristijana Pinderija, povodom koga su izjavile da je „ovaj roman po prvi put objavljen na srpskom jeziku, a odabrale su baš ovo delo zbog aktivističke važnosti i poetskih kvaliteta“.
Zaključak koji se nameće jeste da, i pored brojnih dobro izgrađenih ženskih likova u književnosti iz celog regiona, ironija i satira koju je Dubravka Ugrešić utkala u lik Štefice Cvek, a ne zanemarujući empatiju je bio presudan zbog same ideje ove nagrade i njenog odnosa prema književnim priznanjima kao uticajnim, ali često štetnim. Zbog toga je ova nagrada koncipirana kao „ekperimentalno i subverzivno književno priznanje“
Pored Pobunjenih čitateljki (Srbija), iza ovogodišnjeg izbora stoje: Kulturtreger/Booksa (Hrvatska), PEN Centar (Bosna i Hercegovina) i Koalicija MARGINI (Severna Makedonija). Nagradu su dobili sledeći autori i autorke: Ana Avramovska, „Vodena tijela“ (roman, Паблишер, 2022), Dunja Matić, „Mirovanje“ (roman, V.B.Z, 2022), Maja Solar, „A htela sam“ (zbirka poezije, Enklava, 2022), Olja Savičević Ivančević, „Ljeta s Marijom“ (roman, Fraktura, 2022), Selma Asotić, „Reci vatra“ (zbirka poezije, Buybook, 2022), Stefan Alijević, „Noćni autobus“ (zbirka priča, Или-Или, 2022), Želimir Periš, „Gracija od čempresa“ (zbirka priča, OceanMore, 2022).
Autorke teksta: Teodora Aćimović i Jana Savić, Krokodilove novinarke na dan
Fotografija iz filma snimljena po romanu Štefica Cvek u raljama života
0 Comments