Da bi se razumeo poetski i proročki značaj Endrea Adija, mađarskog barda modernosti, nije dovoljno ukazati na čiste pesničke aspekte njegovog dela. Bez sumnje, njegov vrhunski doprinos jeste doprinos pesnika; ali on je sledio političke snove, bio je pod uticajem društvenih događaja. Revolucionari i progresivci su ga slavili kao svog duhovnog vođu, a savremeni kritičari slažu se da period modernosti mađarske književnosti nastupa sa stvaralaštvom upravo ovog pesnika, pripovedača i novinara, „savesti mađarske nacije”, buntovnika, proroka duhovnog preporoda i sveopšteg uništenja, upamćenog po nepokolebljivoj veri u društveni napredak i razvoj koliko i po svojoj poeziji, u kojoj je smelo razmatrao pitanja savremenog evropskog iskustva: ljubavi, prolaznosti, vere, individualnosti, rodoljublja…
„Na kočijama Svetog Ilije” prvi je prevod na srpski jezik knjige pesama Endrea Adija koju je on uredio, a dolazi nam u prepevu Marije Cindori Šinković, kao još jedan plod saradnje izdavačke kuće IPC Media i programa Kreativna Evropa Evropske unije kroz projekat „Objedinjujuća snaga različitosti: evropska književnost kroz vreme, žanrove i jezike“. Zbirka je prvobitno objavljena 1908. godine u jeku nepoštednih napada na pesnika, što Adi doživljava kao pravi rat koji sam treba da izvojuje i u kojem je sam svoj junak. Svesno preuzevši ulogu dictus vatesa, s uverenjem u ispravnost svojih stavova i predviđanja, u plemenitoj nameri odlučno uzvraća udarce na kritike i nipodaštavanja sa ma koje strane dolazila. Pesme kazuju njegovo bogotraženje, hod po mukama, bunt, razočaranja, posustajanje.
U zbirci „Na kočijama Svetog Ilije“ odvija se Adijev neprekidni boj sa religijom. Bog je za pesnika Svemoćni kome je virtuoznost uveliko dosadila, koji ne pruža vođstvo, niti kažnjava, pa i ne nagrađuje. I ova zbirka je, kao i mnoge druge koje je objavio, izazvala žestoke polemike, koje su se doticale i lika i dela pesnika, njegovog paganstva, koje je sablažnjavalo hrišćane, njegove deklarisane privrženosti levičarskim političkim ciljevima, slavljenja čulne ljubavi i neortodoksnog pristupa Bogu u njegovim pesmama, radikalnim po formi, jeziku i sadržaju, kao i po kombinovanju elemenata erotizma sa političnošću, biblijskih prizora i stila sa apokaliptičkim vizijama.
Zbirka ima 108 pesma razvrstanih u sedam ciklusa. Tematsku novinu „Na kočijama Svetog Ilije”, u odnosu na prethodne Adijeve knjige, čini prvi ciklus „Na Sionskoj gori”, u kojem Adi prvi put objavljuje šesnaest svetovnih pesama o Bogu. U mađarskoj književnosti se konstituisao poseban žanr ove vrste lirike, koji bi u srpskom pesništvu mogao da se imenuje lirikom (ili pesmom) bogotraženja. Šesnaest pesama, zajedno sa prologom zbirke, najlepše su pesme ovog žanra u mađarskoj književnosti.
Tematsku novinu donosi i ciklus „Pesma ulice”, koji ima revolucionarnu intoniranost, dotiče se socijalnih tema i diže buntovni glas protiv nepravde i siromaštva. Ciklus je smešten na sredinu zbirke, čime mu Adi posebno pridaje značaj. U pesmama četvrtog ciklusa pod naslovom „Mađarska zimi”, pesničkim sredstvima sumira svoje društvene, političke i nacionalne stavove. Mađu pesmama je i „Nama Mohač treba”,
koju mađarska kritika tumači kao „obrnutu himnu”, koju gradi na antipodu prvog stiha mađarske himne „Bože, blagoslovi… ”. U pretposlednjem ciklusu Adi aludira na hod po mukama pesnika koji preuzima ulogu mesije, a poslednje pesme liče na oporuke i predskazuju tihi odlazak.
Osnovna lirska odlika pesama ne samo ove, već i pesama svih drugih Adijevih zbirki, jeste da naizgled obične teme (vršidba, seoska kuća ), situacije (u prolećnom vihoru, proleće na selu), slike (beli lotosi, bela marama, palata Rotšilda) dobijaju suštinski značaj, koji nadilazi njihovo rečničko značenje, prolaze izvesnu pesničku transupstancijaciju i preobražavaju u simbole sa vanvremenskom postojanošću. Opalizacija značenja tih simbola otvara mogućnost da se pesme čitaju u različitim registrima, ali isto tako, da se aktuelizuju u različitim epohama sa značenjima koja se u njih učitavaju.
0 Comments