Ove godine, kancelarija Fondacije Hajnrih Bel u Beogradu obeležava neformalnih 25 godina postojanja. Sredinom decembra u Kulturnom centru Grad održana je i javna debata tim povodom, kao i projekcija dela filmskog serijala kojim Fondacija obeležava ovaj značajni jubilej.
Od ranih dana prisustva Fondacije u regionu, rad sa feminističkim organizacijama bio je uvek u njenom fokusu. Prva partnerstva bila su sklopljena sa ženskim mirovnim pokretima još tokom devedesetih godina, razvijajući se u zajednički pionirski napor u uspostavljanju rodnih studija u Srbiji, ali i u promociji ženskog preduzetništva i solidarnosti. Upravo ova tema je u fokusu treće epizode dokumentarnog serijala kancelarije HBS-a u Beogradu, a koji se kroz pet delova osvrće na glavne aspekte svog delovanja, što su i tranzicija i suočavanje s prošlošću, životna sredina i energetika, urbanističko planiranje, stanovanje, nezavisna kultura i javna dobra.
„Rodna demokratija je koncept koji je jedinstven našoj fondaciji – on ne podrazumeva samo ukidanje nejednakosti po pitanju rodnog identiteta, već i svake druge vrste odnosa moći“, naglasio je Nemanja Georgijević, član programskog tima kancelarije HBS-a u Beogradu.
Jedna od sagovornica u dokumentarnom serijalu, Adriana Zaharijević iz Instituta za filozofiju i društvenu teoriju, ističe: „Prvo i najvažnije, mislim da uvek moramo da vodimo računa o terminologiji koju koristimo. Mi imamo reč rod koja je izuzetno adekvatan prevod termina gender, jer se pojavljuje u rečima porodica, srodstvo, narod. Imamo rod, koji upuće na različite odnose u kojima se mi onda prepoznajemo kao specifično muškarci ili žene sa određenim društvenim ulogama. Kada druga strana govori o dženderizmu ili džender ideologiji, ona to čini namerno, kako bi se podcrtalo koliko je to nešto strano. Međutim u našem konkretnom slučaju ne radi se o stranoj reči, jer se ona javlja već krajem sedamdesetih u onome što je tada bio jugoslovenski feminizam i promišljanje novih terminologija iz socijalističkog konteksta“.
Adriana Zaharijević
Tako se terminologija i razmišljanja o stvarima koja se tiču roda javljaju se i pre pojavljivanja civilnog društva i političkog pluralizma shvaćenog na današnji način, a feminističke organizacije tokom devedesetih, kada demokratija stiže u Srbiju uporedo sa ratom u bivšoj Jugoslaviji, ističu u svom delovanju snažnu antinacionalistički i antiratni angažman.
Jelena Višnjić, direktorka i suosnivačica organizacije BeFem, ističe kako su tokom devedesetih žene bile najhrabriji deo medijskog sektora. „Ali čini mi se da nisu bile dovoljno vidljive ni u javnom ni u medijskom narativu, odnosno da su njihovi važni koraci bili kontinuirano brisani iz kolektivne memorije. Važno je da ih se prisećamo. Sa druge strane, važno je istaći da je država krala feminističke politike i integrisala ih kreirajući različite odbore za rodnu ravnopravnost, različite strategije, i zakone, a da su pri tome ti zakoni bili samo jedna vrsta kozmetičkog dodatka u neučinkovitoj državi“.
Rodna demokratija je uvek bila jedan od osnovnih koncepata na kojima Fondacija insistira, pa je njen rad na ovoj temi počeo rano ali se značajno razvijao tokom vremena. U početku, to je značilo podršku feminističkim antiratnim pokretima, iz kojih su nakon 5. oktobra proizašle druge inicijative.
U post-petooktobarskom društvu menja se i sam feminizam, pa i ciljevi feminističkih organizacija, s kojima je Fondacija Hajnrih Bel sve vreme u kontinuiranom dijalogu. Najvažnija podržana inicijativa u novom veku je uspostavljanje ženskih studija, prvo kao vaninstitucionalni kurikulum, a zatim kao zvanični deo nastavnog programa na Fakultetu političkih nauka u Beogradu, kao i kontinuirana podrška pravima i dobrobiti LGBTIQ+ osoba, uključujući i pionirski vodič za LGBTIQ+ psihoterapiju iz 2010-ih. Nakon toga, rad Fondacije sa ženskim inicijativama fokusirao se na podršku preduzetništvu i saradnji žena sa sela, uglavnom u Vojvodini, kao i na severu Kosova.
„Naišle smo na jedno vrenje feminističkih pozicija na mestima gde smo se najmanje nadale i očekivale ih“, istakla je Jelena Višnjić, čija se organizacija BeFem fokusirala na saradnju sa ženama u Vojvodini. „Otkrile smo jedan novi feminizam na seoski način. Važno je da je ta akcija u okviru lokalnih zajednica potpuno iskočila iz onoga što je tradicionalna, užasno stereotipna i poražavajuća slika za te žene. Mi smo zapravo otkrile žene koje pokreću svoje proizvodnje, uzgajaju farme jagoda, udružuju se politički i ulaze u odbore mesnih zajednica sa pokličem, da su tu došle da donesu feminizam“. Ona naglašava kako je vrednost HBS-a bila u tome što saradnju nikada nije postavljao hijerarhijski, već isključivo u kontekstu zajedničkog promišljanja.
Kada govorimo o LGBTIQ+ organizacijama u Srbiji, trenutni fokus HBS-a je na praćenju govora mržnje i zločina iz mržnje protiv LGBTIQ+ osoba na osnovu njihove seksualne orijentacije ili rodnog identiteta. “Naša strategija je da se u ovom trenutku još uvek fokusiramo na rešavanje problema fizičke bezbednosti i društvene stigmatizacije LGBTIQ+ osoba u njihovim sopstvenim društvima, pre nego što se upustimo u rešavanje podjednako važnih, ali apstraktnijih problema kao što su istopolna partnerstva“, istakao je Nemanja Georgijević.
“Kada govorimo o tome gde smo bili 2016. a gde smo sada – možemo reći da smo na istom mestu”, konstatuje Ana Petrović, bivša koordinatorka u Udruženju Da se Zna, koja se bavi dokumentovanjem, mapiranjem i monitoringom protivpravnog postupanja prema LGBTIQ+ osobama. “I danas smo jedina organizacija koja radi takav posao”, dodaje ona i napominje da su slučajevi kojima se oni bave najdirektnije povezan sa stvarnim problemima sa kojima se kvir osobe susreću. Kao posebno važno, Petrović napominje da se ne insistira na terminu žrtve, ističući kao veliki problem sekundarnu viktimizaciju, te dodaje da njihove izveštaje koriste i domaće institucije poput MUP-a, ali i strane organizacije koje se bave pomenutim problemima, uz nadu da će saradnja s državnim institucijama kao prirodnim partnerima u budućnosti biti bolja nego što je danas.
Više o ovim važnim temama i aktivnostima Fondacije Hajnrih Bel možete pogledati ovde:
0 Comments