U dvorištu zgrade u ulici Gospodara Vučića 49 već više od jednog veka stoji svetilište posvećeno Tetkici Bibiji – zaštitnici zdravlja romske dece, ali i simbolu kulturnog nasleđa, vere i prisustva Roma u Beogradu. Ovo mesto predmet je pokušaja izmeštanja nekoliko godina unazad, ali i – kako tvrde predstavnici romske zajednice – organizovane manipulacije.
Na istoj lokaciji nalazi se i spomenik romskim žrtvama balkanskih ratova, Prvog svetskog rata i nacističke racije 1941. godine. Iako su svetilište i spomen-obeležje pod institucionalnom zaštitom, i Vlada Republike Srbije je još ranije ovu lokaciju proglasila prostorno-kulturno istorijskom celinom, ona se sada nalazi pod pritiskom da ustupi mesto nekoj budućoj gradnji. Prema saznanjima Unije Roma Srbije, investitorski interesi i pritisci mogli bi dovesti do njihovog premeštanja u naselje Marinkova bara – prostor na marginama i van svakodnevne vidljivosti.
Unija Roma Srbije stoga je pozvala građane da potpišu peticiju za očuvanje svetilišta na njegovoj autentičnoj lokaciji. Njihov zahtev je jasan: zaustaviti pokušaj izmene statusa, isključenja romske zajednice iz procesa odlučivanja, kao i, kako navode, simboličkog brisanja prisustva Roma iz centra grada.
Maja Simić, studentkinja Fakulteta političkih nauka i aktivistkinja, smatra da bi premeštanje svetilišta predstavljalo poništavanje višegeneracijskog prisustva Roma u javnom prostoru.
„To mesto nije samo fizički prostor, jer ono ima duhovno i kulturno značenje. Pored toga, nalazi se u centru grada, na vidljivom i pristupačnom mestu. Smatram da je i to važno jer pokazuje da smo i mi, Romi, prisutni deo ovog društva, da živimo ovde, doprinosimo zajednici i da smo građani ovog grada. Takođe, na samom objektu postoji spomenik palim borcima romske nacionalnosti iz Prvog svetskog rata. Znamo da su kroz istoriju Srbi i Romi koračali zajedno i da bi izmeštanje jednog ovakvog spomenika oskrnavilo zajednički deo istorije“, objašnjava ona.
Marinkova bara, dodaje, za zajednicu ne znači samo fizičko udaljavanje – već poruku da njihova tradicija treba da bude sklonjena u stranu.
„Kao da se poručuje da nismo dostojni da budemo prisutni u javnom prostoru, u centru grada, tamo gde se svi vide i okupljaju. Umesto toga, smeštaju nas na margine, u naselja gde nas većinski deo društva ne vidi, kao da naše običaje treba sakriti, udaljiti, gurnuti sa strane. To šalje poruku da naša tradicija nije dovoljno važna da bi bila priznata, da nismo ravnopravni građani ovog grada. U pitanju nije samo fizičko pomeranje, to je pokušaj da se naše prisustvo simbolički i doslovno potisne. A mi jesmo tu, oduvek. Imamo pravo da budemo poštovani i prisutni u javnom prostoru, kao i svi drugi”, ističe Simić.
Predsednik Unije Roma Srbije, Miloš Mihajlović, navodi da iz ove organizacije sumnjaju na to da su građani, mahom iz romskih naselja, dovođeni u zabludu i da su njihovi potpisi za drugu peticiju koja je prethodila aktuelnoj – peticiju izmeštanja svetilišta prikupljani pod izgovorima upisa dece u vrtiće ili ostvarivanja socijalnih prava, što su objavili u vidu saopštenja.
„Nakon što smo objavili saopštenje, usledio je niz incidenata – katanac na kapiji svetilišta Tetkice Bibije je nasilno razbijen, i to od strane istih lica koja su prethodno prikupljala sporne potpise za premeštanje kako svetilišta, tako i spomen-obeležja posvećenih stradalim Romima i romskim borcima iz balkanskih ratova, Prvog svetskog rata i žrtvama nacističke racije u Beogradu 1941. godine. Navedena lica su više puta neovlašćeno ulazila u prostor svetilišta, snimajući i objavljujući video materijale u kojima tvrde da može doći do prinudnog rušenja svetilišta od strane investitora ili nepoznatih lica. Takve poruke, plasirane u javnost od strane pojedinaca koji nemaju nikakav legitimitet niti ovlašćenje da odlučuju o istorijskom i kulturnom dobru Roma, ozbiljno su uznemirile zajednicu, naročito imajući u vidu da se svetilište nalazi na istoj lokaciji od 1921. godine i ima duboko ukorenjeno značenje za duhovni i kulturni identitet romskog naroda u Beogradu i Srbiji”, navodi Mihajlović.
Ovaj slučaj su odmah prijavili nadležnoj policijskoj stanici, ali do danas nisu dobili povratnu informaciju o daljem postupanju.
Posebno ga zabrinjava što deo romskih udruženja podržava ideju o premeštanju, i to što su ta udruženja, kako kaže, vođeni ličnim interesima i interesima investitora, te javno zagovaraju premeštanje svetilišta u izolovano romsko naselje u Marinkovoj bari.
U tom slučaju, smatra Mihajlović, dolazi do svojevrsne getoizacije i uklanjanja romske kulture sa javne mape Beograda.
„Unija Roma Srbije ostaje čvrsto pri stavu da se svetilište Tetkice Bibije ne sme instrumentalizovati u cilju privatnih ili investitorskih interesa. To je mesto kolektivnog pamćenja, vere i identiteta, i kao takvo mora ostati javno dostupno i zaštićeno, u skladu sa vrednostima multikulturalnosti i ravnopravnosti. Ukoliko dođe do daljih pokušaja manipulacije ili ugrožavanja svetilišta, koristićemo sve zakonom predviđene mehanizme kako bismo zaštitili prava romske zajednice i očuvali njeno kulturno nasleđe.Unija Roma Srbije ostaje dosledna stavu da svetilište Tetkice Bibije mora ostati dostupno svim građanima, na mestu koje ima višedecenijski kontinuitet i značaj za duhovni i kulturni identitet Roma. Ukoliko se trend manipulacija i pritisaka nastavi, koristićemo sve zakonske mehanizme kako bismo zaštitili ovo mesto od komercijalizacije i ponižavanja”, napominje Mihajlović.
Unija Roma Srbije je uputila i zvaničan zahtev za sastanak sa Zavodom za zaštitu spomenika kulture Grada Beograda, ali, kako navode, odgovor još uvek nije stigao.
Ono što je izvesno jeste da se borba za ostanak Tetkice Bibije ne vodi samo oko jedne kapelice i jednog spomenika. U pitanju je borba za pravo na pamćenje. Borba protiv ideje da se duhovna i istorijska prisutnost jednog naroda može preseliti, zameniti, skloniti. Jer ako se svetilište koje stoji na istom mestu od 1921. godine – uz svečane liturgije, paljene sveće i spomenik poginulim borcima – može neopaženo izmeštati na periferiju, šta to govori o našem odnosu prema kulturnom nasleđu uopšte? I gde će sutra biti granica između „uređenja prostora“ i brisanja tragova?
Na svetilištu Tetkice Bibije ne gradi se samo deo romskog identiteta – ono je svojevrstan podsetnik da identiteti ne bi smeli biti podložni planovima premeštanja. Ako Beograd želi da bude grad svih svojih građana, onda mora sačuvati i njihovo kulturno nasleđe u javnom prostoru, tamo gde i pripada.
Naslovna fotografija: Konstantin Novaković, izvor: Boom93
Peticiju možete potpisati na ovom linku.
0 Comments